İrlanda'da Arpın Tarihi

Arpın İrlanda'daki sembolizmini hiç merak ettiniz mi? Bu sıra dışı müzik aletinin İrlanda kültüründe neden bu kadar güçlü bir yere sahip olduğunu öğrenin.

Kökeni antik Orta Doğu'da Sümer'e (M.Ö. 3.500) dayanmasına rağmen arp, zümrüt adada sayısız yerde bulunabilir ve dünya çapında İrlandalılıkla eşanlamlı hale gelmiştir. Bu geleneksel Kelt enstrümanının müziği uzun süredir İrlanda folklorunun bir parçasıdır ve neredeyse 1.000 yıldır bir sembol olarak varlığını sürdürmektedir. Bugün İrlanda avro paralarında, pasaportlarında ve başkanlık mühründe kullanılmaktadır. Ayrıca Guinness ve Ryanair gibi bazı ünlü İrlanda şirketlerinin logolarında da yer almaktadır.

Arpın İrlanda ile ilişkisinin en azından İrlanda'nın son Yüksek Kralı Brian Boru'nun (MS 1014 yılında Clontarf savaşında ölmüştür) günlerine kadar uzandığı ve kendisinin de başarılı bir arpçı olduğu söylenmektedir. Günümüze ulaşan 12. yüzyıl kayıtları bize Kelt arpının Haçlı Seferleri sırasında çalınan tek enstrüman olduğunu söylediğinden, arpın zamanın müziğini sağladığını gösteren daha fazla kanıt vardır. Henry VIII, 1531 yılında kendisini İrlanda Kralı ilan ettiğinde İrlanda sikkelerinde sembol olarak kullanılmak üzere arpı seçmiştir.

Ancak İrlanda tarihinin bu döneminde Kelt gelenekleri dayatmacı İngiliz etkisi karşısında zemin kaybediyordu ve arp İngiltere Krallığı'na karşı direnişin bir sembolü haline geldi. Bu nedenle ortaçağın sonunda arp yasaklanmış ve Kelt müzik geleneği kaybolmaya başlamıştır.

İngiliz etkisinin hüküm sürmesine rağmen, bir grup geleneksel arpçı 1792 yılında Belfast'ta müzisyen ve halk müziği koleksiyoncusu Edward Bunting'in ev sahipliğinde düzenlenen arp festivalinde bir araya geldi. Bunting çaldıkları müziği notaya aldı ve arpçıların terminolojisini kaydetti. Bu, geleneksel Gal arp müziğinin ilk yazılı kaydıydı. Bu kayıt günümüze kadar ulaşmıştır ve bugün, aksi takdirde sonsuza dek kaybolacak olan geleneksel Kelt şarkılarına erişmemizi sağlamaktadır.

Bir İrlanda sembolü olarak arp, belki de Guinness logosundaki stilize varlığı nedeniyle uluslararası alanda iyi bilinmektedir. Bir şişe siyah içkinin etiketinde ilk kez kullanıldığı 1862 yılından bu yana içkiyle eşanlamlı hale gelmiştir. Arp aynı zamanda İrlanda isyanının bir sembolü olarak kötü şöhreti nedeniyle İrlanda Özgür Devlet Hükümeti'nin amblemi olarak seçilmiştir, ancak Guinness arpı 1876'da ticari marka olarak tescil ettirdiğinden, 1922 İrlanda Özgür Devlet Hükümeti seçtiği sembolü bira fabrikasının logosundan ayırt etmek için enstrümanı ters çevirmek zorunda kalmıştır. Bu nedenle resmi hükümet belgelerinde bulunan arp sola dönüktür; sağa dönük Guinness arpının tam tersi.

Bugün arp sanatçıları bazen Dublin sokaklarında dolaşırken görülebilir. Zarif çalımları zahmetsiz gibi görünür ve sanki daha az önemliymiş gibi, enstrümanlarının yanında küçük görünürler. Bir varlığa hükmediyorlar. Sesleri zamansız bir niteliğe sahiptir ve insan bazen durup sokakları İrlanda nostaljisiyle dolduran bir arpçıyı gözlemlemekten kendini alamaz.